Του Roger Walsh, M.D., Ph.D.

Όταν η Φράνσις Βον μου έδειξε την χριστιανική μυστικιστική διδασκαλία Ένα Μάθημα στα Θαύματα, δεν ήμουν καθόλου ανοιχτόμυαλος. Άνοιξα το βιβλίο, είδα τις λέξεις «Θεός» και «Άγιο Πνεύμα» και αρνήθηκα να έχω οποιαδήποτε σχέση με αυτό επί δύο χρόνια. Όμως, κατά τη διάρκεια αυτών των δύο ετών, τύχαινε να συναντώ ανθρώπους που μου ανέφεραν συναρπαστικές ιδέες ή ενδιαφέρουσες ατάκες. Όταν τους ρωτούσα: «Πού το βρήκες αυτό;», μου απαντούσαν: «Από το Ένα Μάθημα στα Θαύματα.

Τελικά η αντίδρασή μου μειώθηκε και έριξα άλλη μια ματιά στο υλικό. Μετά από ένα μήνα περίπου, όταν ξεπέρασα την αντίστασή μου στην χριστιανική γλώσσα, άρχισα να νιώθω ότι επρόκειτο για ένα πραγματικά εξαιρετικό έργο. Με την πάροδο των ετών το μελέτησα με προσήλωση και η εκτίμησή μου γι’ αυτό συνεχίζει έκτοτε να αυξάνει.

Ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας βαθιάς διδασκαλίας είναι πως, όταν την ξαναδιαβάζεις, ανακαλύπτεις αυτό που οι φιλόσοφοι ονομάζουν «ανώτερα επίπεδα σημασίας». Αυτό φαίνεται να συμβαίνει κάθε φορά που διαβάζω το Μάθημα. Τώρα βρίσκομαι στο σημείο όπου αισθάνομαι ότι είναι ισάξιο με οποιοδήποτε άλλο υλικό ή γνωστικό κλάδο έχω γνωρίσει. Άλλοι άνθρωποι που είναι σοφότεροι από εμένα συμφωνούν. Για παράδειγμα, ο Ken Wilber, ο οποίος έχει διαβάσει περισσότερα από οποιονδήποτε άλλο ξέρω, σχετικά με τις ψυχολογίες και τις πνευματικές παραδόσεις του κόσμου, λέει ότι το Μάθημα βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με ό,τι έχει συναντήσει. Επομένως, τείνω να πιστεύω ότι αυτό το κείμενο μπορεί να είναι ένα πνευματικό αριστούργημα.

Το Μάθημα και οι Τέσσερις τύποι Γιόγκα

Ένα από τα μοναδικά χαρακτηριστικά του Μαθήματος είναι ότι φαίνεται να είναι πολύ καλά ενοποιημένο. Τα περισσότερα μονοπάτια είναι αποτέλεσμα της σύνθεσης των λόγων διάφορων σοφών, οι οποίοι μιλούσαν αυτοσχέδια σε διάφορες ομάδες, ενώ οι μαθητές τους κατέγραφαν κάποια από τα λόγια τους ενώ ξεχνούσαν άλλα, έτσι ώστε τα κείμενα που υπάρχουν να μην είναι ιδιαίτερα ενοποιημένα. Από την ζωή του Ιησού, για παράδειγμα, έχουμε μερικές εκατοντάδες γραμμές, ενώ μερικές χιλιάδες μπορούν να αποδοθούν άμεσα στον Βούδα.

Το Μάθημα, από την άλλη, είναι ξεκάθαρα ένα καλά ενοποιημένο σύστημα. Αρχίζει από την πρώτη σελίδα να εξελίσσεται συστηματικά διατηρώντας την λογική ακολουθία μέχρι το τέλος. Η σειρά των μαθημάτων έχει επίσης λογική συνοχή. Αρχικά αφορούν μια διαδικασία αποδόμησης του συνήθους τρόπου αντίληψής μας και μετά αφορούν την αντικατάσταση ή αναδόμησή του από έναν πιο υγιή τρόπο. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, και τα τέσσερα βασικά στοιχεία – ηθική, συγκέντρωση, συναισθήματα και σοφία – λαμβάνουν την δέουσα προσοχή και συνδυάζονται επιδέξια.

Το Μάθημα φαίνεται να είναι η σοφία αιώνων (ο κοινός πυρήνας που υπάρχει στην βάση των μεγάλων θρησκειών του κόσμου) σε χριστιανική μορφή. Ενσωματώνει την διδασκαλία χιλιετιών όσον αφορά την φύση του σύμπαντος, της ανθρωπότητας, και της αφύπνισης – με χριστιανική γλώσσα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, χρησιμοποιεί μια ποικιλία διαφορετικών τεχνικών. Ένας τρόπος σύγκρισης των διαφόρων θρησκειών είναι χρησιμοποιώντας την ινδουιστική κατάταξη των πνευματικών οδών σε «τέσσερις γιόγκα», τέσσερις τύπους οδών που τονίζουν διαφορετικές πτυχές της πνευματικής άσκησης. Οι τέσσερις κλασικές γιόγκα είναι η Τζνάνα γιόγκα (Jnana Yoga), η γιόγκα της διανοητικής διάκρισης, μέσω της οποίας χρησιμοποιούμε την διάνοια για να απομακρύνουμε τις ψευδαισθήσεις και να δούμε καθαρά· η Μπάκτι Γιόγκα (Bhakti Yoga), η γιόγκα της αγάπης και της αφοσίωσης, η συναισθηματική προσέγγιση για εκείνους τους ανθρώπους που έχουν μια καρδιακή σχέση με την θρησκεία, την πνευματικότητα και την ζωή· η Κάρμα Γιόγκα (Karma Yoga), η γιόγκα της εργασίας και της υπηρεσίας στον κόσμο· και η Ράτζα Γιόγκα (Raja Yoga), ένα κυρίως διαλογιστικό πνευματικό μονοπάτι. Το Μάθημα έχει εξελιγμένα στοιχεία και από τις τέσσερις αυτές γιόγκα ή μονοπάτια/ατραπούς.

Το Μονοπάτι της Διάνοιας

Το Μάθημα είναι μία Jnana yoga εξαιρετικής δύναμης. Για την ακρίβεια, είναι το πιο εξελιγμένο κείμενο γνωσιακής τροποποίησης της συμπεριφοράς που έχω συναντήσει. Περιέχει περιγραφές για την φύση της ταύτισης, τις ψυχολογικές άμυνες και την αντίληψη, που είναι εφάμιλλα με ό,τι υπάρχει στην σύγχρονη ψυχολογία ή στις παραδοσιακές διδασκαλίες σοφίας. Στις διαλέξεις μου στο πανεπιστήμιο σχετικά με αυτά τα θέματα, βρίσκω κάποιες από τις ιδέες του Μαθήματος πολύ χρήσιμες, αν και συνήθως δεν το παραδέχομαι αυτό.

Το Μάθημα παρουσιάζει ένα ακριβές σύστημα σκέψης, που διατείνεται ότι είναι το βέλτιστο σύστημα σκέψης για την αφύπνιση. Σύμφωνα με το Μάθημα, το σύστημα σκέψης μας διαμορφώνει την οπτική που έχουμε για τον κόσμο, την αίσθηση του εαυτού μας και την πραγματικότητα. Έτσι, η αντίληψή μας είναι μία αντανάκλαση των νοητικών μας καταστάσεων και του συστήματος σκέψης μας, και προβάλλουμε στον κόσμο μεγάλο μέρος αυτών που υπάρχουν μέσα μας. Τελικά, από μία ριζοσπαστική οντολογική έννοια, το Μάθημα λέει ότι ο κόσμος είναι μία δημιουργία του νου. Με αυτόν τον τρόπο, αντηχεί την αρχή της διδασκαλίας του Βούδα (The Dhammapada), η οποία ξεκινά λέγοντας:

Είμαστε αυτό που σκεφτόμαστε.

Ό,τι είμαστε, πηγάζει από τις σκέψεις μας.

Με τις σκέψεις μας φτιάχνουμε τον κόσμο μας.

Το Μάθημα, όπως και ο Βουδισμός και άλλες μορφές της σοφίας αιώνων, λέει ότι τα συστήματα σκέψης μας είναι παράλογα και συνεπώς, δημιουργούμε και μπλεκόμαστε σε όνειρα και ψευδαισθήσεις, χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Με άλλα λόγια, τα όνειρα και οι ψευδαισθήσεις μας λειτουργούν σαν μάσκες για τον εαυτό και εμείς τα εκλαμβάνουμε ως πραγματικότητα.

Για να μας βοηθήσει να το κατανοήσουμε αυτό, το Μάθημα ζητά να συλλογιστούμε τα όνειρά μας. Αυτά μας δείχνουν ότι ο νους μας έχει κυριολεκτικά την ικανότητα να δημιουργεί κόσμους και σώματα που φαίνονται απολύτως πραγματικά όταν ονειρευόμαστε. Σκοντάφτουμε σε τραπέζια και τα νιώθουμε συμπαγή. Ταυτιζόμαστε με τα σώματα των ονείρων μας και υποθέτουμε ότι θα πάψουμε να υπάρχουμε αν τυχόν καταστραφούν. Εκτός από τις σπάνιες περιπτώσεις των διαυγών ονείρων, δεν αναγνωρίζουμε ποτέ ότι ονειρευόμαστε μέχρι την στιγμή που θα ξυπνήσουμε. Ωστόσο, από την κατάσταση της εγρήγορσης (όταν είμαστε ξύπνιοι), μπορούμε να θυμηθούμε τα όνειρά μας και να διαπιστώσουμε ότι η ονειρική κατάσταση έχει λιγότερη οντολογική εγκυρότητα ή πραγματικότητα από την κατάσταση στην οποία τώρα είμαστε. Έτσι, το Μάθημα λέει ότι:

Τα όνειρα σού δείχνουν ότι έχεις την δύναμη να φτιάξεις έναν κόσμο όπως θα ήθελες να είναι… και όσο τον βλέπεις, δεν αμφιβάλλεις ότι είναι πραγματικός. Ωστόσο, αυτός είναι ένας κόσμος που υπάρχει ξεκάθαρα μέσα στον νου σου, ο οποίος φαίνεται να βρίσκεται έξω από σένα… Φαίνεται να ξυπνάς, και το όνειρο έχει φύγει… και αυτό στο οποίο φαίνεται να ξυπνάς δεν είναι παρά άλλη μία μορφή του ίδιου κόσμου που βλέπεις στα όνειρα. Όλος ο χρόνος σου ξοδεύεται σε όνειρα. Απλώς, τα όνειρα του ύπνου και της εγρήγορσης (όταν είμαι ξύπνιοι) έχουν διαφορετικές μορφές, και αυτό είναι όλο.

Το Μάθημα αναφέρει ότι η συνήθης κατάσταση εγρήγορσης είναι επίσης ένα όνειρο, και μάλιστα ένα δυστυχισμένο ψυχωτικό όνειρο. Προτείνει, λοιπόν, ένα εναλλακτικό σύστημα σκέψης που μπορεί να αντικαταστήσει το αρνητικό μας όνειρο με ένα χαρούμενο όνειρο. Συνεχίζει να είναι όνειρο, αλλά είναι το πιο χαρούμενο όνειρο που μπορούμε να δημιουργήσουμε, από το οποίο είναι πιο εύκολο να αφυπνιστούμε.

Όμως ο απώτατος στόχος του Μαθήματος βρίσκεται πέρα από όλα τα όνειρα και στοχεύει στην αφύπνιση. Το μήνυμά του είναι ότι υπάρχει μία άλλη κατάσταση συνειδητότητας, η οποία σχετίζεται με τη συνηθισένη κατάσταση εγρήγορσής μας όπως η κατάσταση εγρήγορσης σχετίζεται με την κατάσταση του ύπνου και των ονείρων. Αυτή η κατάσταση είναι η σωτηρία, η απελευθέρωση, η φώτιση ή η μόκσα. Ως εκ τούτου, το θεμελιώδες μήνυμα του Μαθήματος, όπως και των άλλων μεγάλων πνευματικών παραδόσεων, είναι: «Ξύπνα!»

Αυτό το ξύπνημα συνεπάγεται την απεμπλοκή μας από την παγκόσμια πολιτισμική ψευδαίσθηση στην οποία ζούμε. Αυτή η παγκόσμια πολιτισμική ψευδαίσθηση, ή «συναινετική ύπνωση», όπως την ονομάζει ο Charles Tart. Αυτό που θεωρούμε φυσιολογικό είναι στην πραγματικότητα μια μορφή παγκόσμιας πολιτισμικής ύπνωσης. Έτσι λένε οι μεγάλες πνευματικές παραδόσεις (αν και χρησιμοποιούν άλλους όρους) και οι σύγχρονοι στοχαστές όπως ο Charles Tart, ο Willis Harman και ο Ken Wilber.

Έτσι, το Μάθημα μάς προτρέπει να ξυπνήσουμε από τη συλλογική μας ύπνωση. Τα μέσα που προσφέρει για αυτόν τον σκοπό είναι λογικά επακόλουθα των αναφορών του στο γιατί είμαστε υπνωτισμένοι. Αν είμαστε υπνωτισμένοι από ένα συλλογικό σύστημα παραισθησιακής σκέψης, τότε προφανώς η λύση είναι να το αντικαταστήσουμε –κατά το πρότυπο της γνωσιακής συμπεριφορικής τροποποίησης– με ένα άλλο σύστημα σκέψης: ένα σύστημα σκέψης που αποϋπνωτίζει και αφυπνίζει. Αυτό ισχυρίζεται το Μάθημα ότι κάνει. Ισχυρίζεται ότι προσφέρει ένα εναλλακτικό σύστημα σκέψης με το οποίο μπορούμε να αντικαταστήσουμε, αν το επιλέξουμε, το πολιτισμικό σύστημα που μας έχει ενσταλαχτεί από την γέννησή μας και μας έχει υπνωτίσει με τόσο μεγάλη επιτυχία.

Το Μονοπάτι της Καρδιάς

Η αιχμή του δόρατος της Bhakti yoga, της γιόγκα της αγάπης και της αφοσίωσης, είναι η μεταμόρφωση των συναισθημάτων. Το Μάθημα εστιάζει και στην μεταμόρφωση των συναισθημάτων και στην καλλιέργεια της αγάπης. Μάλιστα, αναφέρει ότι «αυτό είναι ένα μάθημα για την αγάπη»[1] και ότι όποιο μάθημα επιδιώκει να μας διδάξει ποιοι πραγματικά είμαστε, πρέπει να μας διδάξει για την αγάπη[2]. Ο τύπος αγάπης που τονίζει το Μάθημα είναι μία συμπαντική ή μη-αποκλειστική, απροϋπόθετη αγάπη, που το Μάθημα αποκαλεί Αγάπη του Θεού. Τα μαθήματα που εστιάζουν σαφώς σε αυτό περιλαμβάνουν το μάθημα με τίτλο «Νιώθω την Αγάπη του Θεού μέσα μου τώρα». Ένα άλλο παράδειγμα είναι: «Σήμερα η ειρήνη του Θεού με περιβάλλει και ξεχνώ τα πάντα εκτός από την αγάπη Του».

Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο του Μαθήματος, που δεν έχω συναντήσει σε καμία άλλη παράδοση, είναι η χρήση των σχέσεων –συγκεκριμένα των σχέσεων μεταξύ ισότιμων– ως κύριου μέσου για την αφύπνιση. Η Bhakti yoga κάνει χρήση των σχέσεων, αλλά όχι τόσο σε σχέσεις μεταξύ ισότιμων. Αντίθετα, η Bhakti yoga δίνει συνήθως έμφαση στην αφοσίωση ή την αγάπη προς έναν θεό ή έναν γκουρού. Συνήθως δεν πρόκειται για μια σχέση αγάπης μεταξύ ίσων. Υπάρχουν πολλά μονοπάτια αναγνωρίζουν την θεϊκότητα των άλλων, αλλά η έμφαση που δίνει το Μάθημα στην χρήση της σχέσης με τους ισότιμούς μας για την αφύπνιση είναι μοναδική στην λεπτομέρεια και την ποιότητά της. Υπάρχει σε δεκάδες μαθήματα και γεμίζει εκατοντάδες σελίδες με πολύ ακριβείς οδηγίες για την θεραπεία των σχέσεων, την εφαρμογή της συγχώρεσης, το να βλέπουμε ο ένας τον άλλον ως καθρέφτες και αμοιβαίους σωτήρες, αναγνωρίζοντας την θεϊκότητα μέσα σε καθέναν μας, αφήνοντας τα παράπονα, βρίσκοντας χαρά με την χαρά των άλλων, αναγνωρίζοντας την αλληλεξάρτησή μας, εγκαταλείποντας τις προσδοκίες και τις απαιτήσεις, και καλλιεργώντας την επιθυμία να αγαπάμε και να υπηρετούμε. Πολλοί άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένου του εαυτού μου, αισθάνονται ότι ίσως είναι η πιο εξελιγμένη και βαθιά προσέγγιση των σχέσεων που έχουν δει.

Το Μάθημα επίσης διακρίνει τις σχέσεις σε ιερές και ανίερες (άγιες και μη-άγιες). Το πιο κοντινό αντίστοιχο που γνωρίζω είναι η διάκριση του Maslow μεταξύ κινήτρων που βασίζονται στην ελλειμματικότητα και κινήτρων που βασίζονται στην πληρότητα. Όταν μας κινεί ένα αίσθημα ανεπάρκειας και έλλειψης, κάνουμε σχέσεις για να αποκτήσουμε κάτι. Αντίθετα, στις σχέσεις που βασίζονται στην πληρότητα, και τα δύο άτομα έχουν ήδη ένα αίσθημα ευζωίας και ολοκλήρωσης, και επιθυμούν να το ενισχύσουν και να το μοιραστούν μέσω μιας σχέσης. Σύμφωνα με το Μάθημα:

Μια ανίερη σχέση βασίζεται στις διαφορές, όπου καθένας πιστεύει ότι ο άλλος έχει αυτό που ο ίδιος δεν έχει. Μια ιερή σχέση ξεκινά από διαφορετική βάση: καθένας έχει κοιτάξει μέσα του και δεν έχει διαπιστώσει καμία έλλειψη. Αποδεχόμενος την πληρότητά του, την επεκτείνει ενώνοντας τον εαυτό του με έναν άλλο πλήρη άνθρωπο, όπως και ο ίδιος. Δεν βλέπει καμία διαφορά μεταξύ τους. Διότι οι διαφορές αφορούν μόνο το σώμα.

Το Μάθημα συμβουλεύει συγκεκριμένα να βλέπουμε κάθε σχέση ως μέσο αφύπνισης και για τους δύο. Λέει ότι καθένας μας είναι ταυτόχρονα δάσκαλος και μαθητής, ασθενής και θεραπευτής. Μας συμβουλεύει να προσεγγίζουμε μία σχέση έχοντας επίγνωση ότι, όπως εμείς ενσωματώνουμε το Θείο μέσα μας, το ίδιο ισχύει και για τον άλλο. Το Μάθημα λέει ότι είναι πιο εύκολο και πιο σοφό να αναζητάμε τον θείο πυρήνα στον άλλον αλλά και στον εαυτό μας, επειδή αυτός ο θείος πυρήνας είναι υπερπροσωπικός και δεν τον περικλείει κανένας άνθρωπος.

Το Μάθημα περιλαμβάνει μια σειρά από πολύ πρακτικές τεχνικές για τις σχέσεις. Για παράδειγμα, προτείνει κάθε φορά που «η ιερότητα/αγιότητα» μιας σχέσης απειλείται, όπως σε μία διαφωνία, να ενεργούμε ως εξής:

Όποιος είναι πιο λογικός εκείνην τη στιγμή που αντιλαμβάνεται την απειλή, χρειάζεται να θυμηθεί πόσο πολλά οφείλει στον άλλον και πόσο μεγάλη ευγνωμοσύνη του οφείλει, και να χαίρεται που μπορεί να ξεπληρώσει την οφειλή του φέρνοντας ευτυχία και στους δύο. Ας θυμάται αυτό, και ας πει:

«Επιθυμώ αυτή την ιερή στιγμή για τον εαυτό μου,

για να μπορέσω να την μοιραστώ με τον αδελφό μου, τον οποίο αγαπώ.

Δεν είναι δυνατόν να την έχω χωρίς εκείνον, ούτε εκείνος χωρίς εμένα.

Όμως, είναι απολύτως δυνατό να την μοιραστούμε τώρα.

Και έτσι επιλέγω αυτήν τη στιγμή ως αυτήν που θα προσφέρω στο Άγιο Πνεύμα,

ώστε η ευλογία Του να έλθει επάνω μας και να μας κρατήσει και τους δύο εν ειρήνη».

Αυτό μας οδηγεί σε ένα άλλο βασικό στοιχείο του Μαθήματος: την συγχώρεση. Ενώ ο Χριστιανισμός παραδοσιακά δίνει έμφαση στην συγχώρεση, το Μάθημα τής προσδίδει μια πιο ψυχολογική διάσταση. Όταν συγχωρούμε τους άλλους, λέει, στην πραγματικότητα συγχωρούμε την δική μας σκιά και τις προβολές που δεν ήμασταν πρόθυμοι να αναγνωρίσουμε μέσα μας. Έτσι, το Μάθημα αναδιατυπώνει αριστοτεχνικά την συγχώρεση, για να καταστήσει σαφές ότι η συγχώρεση υπηρετεί τόσο τον άνθρωπο που συγχωρεί όσο και τον άνθρωπο που συγχωρείται. Πράγματι, υποστηρίζει ότι η συγχώρεση είναι μια θεραπευτική πρακτική σημαντικής δύναμης και ότι «η συγχώρεση είναι το κλειδί για την ευτυχία».

Το Μονοπάτι της Υπηρεσίας

Η Karma yoga είναι ο δρόμος της υπηρεσίας και της εργασίας στον κόσμο. Σε αυτό το θέμα το Μάθημα δίνει μεγάλη έμφαση, λέγοντας ότι δεν χρειάζεται να αποσυρθούμε σε κάποιο μοναστήρι για να το κάνουμε. Πράγματι, το Μάθημα τονίζει ότι η ειρήνη, η αγάπη και η χαρά που καλλιεργούμε μπορούν να μεταφερθούν στον κόσμο και να αυξηθούν μέσω του μοιράσματος. Επίσης λέει ότι αν προσπαθήσουμε να εξασκηθούμε μόνο για τον εαυτό μας, οι προσπάθειές μας θα είναι στην πραγματικότητα αντιπαραγωγικές, επειδή ενισχύουμε την πεποίθηση ότι είμαστε χωριστοί από τους άλλους ανθρώπους και αρνούμαστε την βαθύτερη πραγματικότητα της ενότητας του Ενός Νου. Ως προς αυτό, το Μάθημα έχει ομοιότητες με τον Βουδισμό Μαχαγιάνα (Mahayana Buddhism). Και τα δύο μονοπάτια υποστηρίζουν ότι η τελική απελευθέρωση για οποιονδήποτε από εμάς εξαρτάται από την απελευθέρωση όλων και διδάσκουν να προσφέρουμε υπηρεσία προς τους άλλους ως το βασικό μέσο που έχουμε για αφύπνιση.

Ωστόσο, το Μάθημα κάνει μια διάκριση μεταξύ υπηρεσίας και θυσίας, την οποία βρήκα εξαιρετικά χρήσιμη. Μας προειδοποιεί να μην υπηρετούμε με πνεύμα θυσίας, διότι η θυσία παράγει δυσαρέσκεια και θυμό. Η ίδια η έννοια της θυσίας είναι αντιφατική, διότι αν κάνουμε κάτι για τους άλλους και το βλέπουμε ως θυσία, τότε βλέπουμε και πάλι τον εαυτό μας ως χωριστό από εκείνους. Το ιδανικό είναι να κατανοήσουμε πως ό,τι κάνουμε για έναν άλλον, το κάνουμε και για τον εαυτό μας.

Το Μονοπάτι του Διαλογισμού

Η Raja yoga δίνει έμφαση στον διαλογισμό και την εκπαίδευση του νου. Το Μάθημα λέει ότι «Αυτό είναι ένα Μάθημα στην εκπαίδευση του νου». Όπως και άλλες διαλογιστικές παραδόσεις, επισημαίνει ότι ο ανεκπαίδευτος νους έχει την δική του βούληση, είναι ασταθής, έχει περιορισμένη ικανότητα συγκέντρωσης, άγεται και φέρεται από τις επιθυμίες και τις αποστροφές, και κυριεύεται από φόβο και θυμό. Το Μάθημα παρουσιάζει μια ποικιλία τεχνικών για να αποκτήσει κάποιος μεγαλύτερο έλεγχο του νου. Ένα από τα μαθήματα βεβαιώνει:

«Έχω ένα βασίλειο που πρέπει να κυβερνήσω. Μερικές φορές, δεν φαίνεται καθόλου ότι εγώ είμαι ο βασιλιάς του. Φαίνεται αυτό να με κυριαρχεί και να μου λέει τι να σκεφτώ και τι να κάνω και να νιώσω. Και όμως, μου έχει ανατεθεί να υπηρετώ όποιον σκοπό αντιλαμβάνομαι μέσα του. Ο νους μου μπορεί μόνο να υπηρετεί. Σήμερα, προσφέρω την υπηρεσία του στο Άγιο Πνεύμα για να τον χρησιμοποιήσει όπως Εκείνος κρίνει κατάλληλο. Έτσι δίνω οδηγίες στον νου μου, τον οποίο μόνο εγώ μπορώ να κυβερνήσω. Και έτσι, τον ελευθερώνω για να κάνει το Θέλημα του Θεού».

Φυσικά, επειδή το Μάθημα αποτελεί ένα τόσο ολοκληρωμένο σύστημα, οι τέσσερις μορφές γιόγκα αλληλεπικαλύπτονται και αλληλοστηρίζονται. Ένα παράδειγμα: καθώς αντικαθιστούμε τις εσφαλμένες πεποιθήσεις, είναι λιγότερο πιθανό να νιώθουμε θυμωμένοι. Αυτό κάνει πιο εύκολη την συγχώρεση και με την συγχώρεση, αναδύεται μεγαλύτερη αγάπη, η οποία με την σειρά της ενισχύει την επιθυμία να υπηρετούμε. Όλα αυτά αφήνουν τον νου λιγότερο ταραγμένο και ευκολότερο να ελεγχθεί, και έτσι κάνουν ευκολότερη την αλλαγή πεποιθήσεων, την συγχώρεση, την αγάπη και την υπηρεσία. Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι η πρόοδος δεν μπορεί να φαίνεται πολύ αργή κάποιες φορές, αλλά το Μάθημα διδάσκει επίσης την υπομονή.

Άλλες Θεραπευτικές Στρατηγικές

Για καθοδήγηση, το Μάθημα συνιστά να στραφούμε προς τα μέσα, προς τον βαθύτερο εαυτό μας, επειδή η απώτατη πηγή σοφίας είναι μέσα μας. Όταν παίρνουμε σημαντικές αποφάσεις, το Μάθημα μάς συμβουλεύει να ρωτήσουμε τον εσωτερικό μας οδηγό τι πρέπει να κάνουμε. Έτσι, σταδιακά εγκαταλείπουμε την επιφανειακή, εγωϊκή λήψη αποφάσεων και στρεφόμαστε προς βαθύτερα επίπεδα που έχουν πιο βαθιά σοφία. Η εξουσία και η καθοδήγηση δεν βρίσκονται «εκεί έξω», σε κάποιον άλλον ή ακόμη και στο Μάθημα. Αντίθετα, η απώτατη πηγή σοφίας βρίσκεται μέσα μας. Αυτό έχει κάποιες ομοιότητες με άλλα πνευματικά και ψυχολογικά συστήματα. Για παράδειγμα, η ψυχοσύνθεση υποστηρίζει την επικοινωνία με τον «ανώτερο εαυτό». Οι Γιουνγκ-ιανοί, την επικοινωνία με το «αρχέτυπο του Σοφού». Οι Ινδουιστές, με τον «Σαντγκουρού». Οι Ινδιάνοι Νασκάπι, με τον «εσωτερικό άνθρωπο». Και οι Κουάκεροι, με την «μικρή ήσυχη φωνή μέσα μας».

Το Μάθημα δίνει επίσης σημαντική προσοχή στην αντιμετώπιση του φόβου. Όπως και πολλά άλλα μονοπάτια, επισημαίνει πόσο πολύ κυριαρχείται ο νους μας από τον φόβο και υποστηρίζει ότι η αγάπη και ο φόβος είναι δύο θεμελιώδη και αλληλοαποκλειόμενα συναισθήματα. Όπου υπάρχει αγάπη, δεν υπάρχει φόβος, και αντιστρόφως.

Περαιτέρω, το Μάθημα δίνει έμφαση στην αντιμετώπιση του φόβου με έναν τρόπο κάπως διαφορετικό από τις παραδοσιακές ψυχοθεραπευτικές μεθόδους, στις οποίες συνήθως εξετάζουμε τον φόβο και τα αίτια που τον προκάλεσαν. Σύμφωνα με το Μάθημα, ο μόνος χρόνος που είναι πραγματικός είναι το τώρα. Αν υπάρχει φόβος, κάτι πρέπει να συμβαίνει τώρα. Αυτό που συμβαίνει, πρέπει να έχει μια τωρινή αιτία και μπορεί να απελευθερωθεί μόνο στο παρόν. Το να πιστεύουμε ότι πρέπει να κατανοήσουμε το παρελθόν, να επιστρέψουμε στο παρελθόν ή να διορθώσουμε κάτι στο παρελθόν, για μπορέσουμε να απελευθερώσουμε τον φόβο είναι αυτοπεριοριστικό και συνιστά αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Οι ψυχοθεραπευτές όντως αρχίζουν να αντιλαμβάνονται καλύτερα αυτή την παγίδα. Ψυχαναλυτές ,όπως ο Silvano Ariete, την έχουν ονομάσει «η γενετική πλάνη» και οι συναλλακτικοί αναλυτές την έχουν ονομάσει το παιχνίδι της «αρχαιολογίας». Όταν πέφτουμε σε αυτή την παγίδα, πέφτουμε επίσης σε αυτό που οι συναλλακτικοί αναλυτές αποκαλούν «το παιχνίδι του μέχρι», στο οποίο λέμε στον εαυτό μας ότι δεν μπορούμε να είμαστε ευτυχισμένοι μέχρι να κάνουμε κάτι, όπως π.χ. μέχρι να βρούμε την αρχική αιτία των φόβων ή των προβλημάτων μας.

Η έμφαση στην απεμπόληση των προσκολλήσεων αποτελεί κεντρικό στοιχείο πολλών παραδόσεων. Το Μάθημα είναι πολύ σαφές ότι η προσκόλληση αποτελεί βασική αιτία του πόνου. Με αυτόν τον τρόπο, το Μάθημα αντανακλά την Δεύτερη Ευγενή Αλήθεια του Βούδα, σύμφωνα με την οποία «η αιτία του πόνου είναι η επιθυμία».

Ένα από τα μαθήματα αναφέρει: «Δεν θα δώσω αξία σε αυτό που είναι άνευ αξίας». Ένα άλλο λέει: «Ο κόσμος που βλέπω δεν έχει τίποτα που να θέλω», και αναφέρεται στην ιδέα ότι η αξία δεν είναι κάτι που ενυπάρχει στα αντικείμενα ή στα πράγματα έξω από εμάς, αλλά είναι κάτι που εμείς προβάλλουμε πάνω τους. Η αληθινή πηγή της χαράς και της ευζωίας, λέει, βρίσκεται μέσα μας, επειδή ο νους είναι η πηγή τόσο του πόνου όσο και της χαράς. Άρα, το να προσκολλάται κάποιος στα εξωτερικά πράγματα σημαίνει ότι χάνει από τα μάτια του την πηγή της χαράς και υποφέρει όταν τα πράγματα αλλάζουν, όπως αναπόφευκτα θα κάνουν.

Ένα ασυνήθιστο χαρακτηριστικό του Μαθήματος είναι η οπτική, την οποία ο Ken Wilber ονόμασε «πάντα/ήδη αλήθεια». Μπορεί κάποιος να κατατάξει τις θρησκείες και τα πνευματικά μονοπάτια του κόσμου σε δύο βασικούς τύπους: μονοπάτια επίτευξης και μονοπάτια αναγνώρισης. Τα μονοπάτια επίτευξης θεωρούν ότι είμαστε θεμελιωδώς ελλιπείς κατά κάποιον τρόπο και/ή προϋποθέτουν ότι η ζωή αποτελεί ουσιαστικά ένα δίλημμα. Συνεπώς, θεωρούν ότι πρέπει να εργαστούμε για να αλλάξουμε τον εαυτό μας και να γίνουμε κάτι άλλο.

Τα μονοπάτια του «πάντα/ήδη αλήθεια» ξεκινούν από την παραδοχή ότι είμαστε πάντα/ήδη αυτοί και αυτό που προσπαθούμε να γίνουμε. Κατά συνέπεια, θεωρούν ότι το θεμελιώδες πνευματικό έργο δεν είναι η αλλαγή και η βελτίωση, αλλά η αναγνώριση. Όπως λέει το «Μάθημα»: «Η φώτιση δεν είναι παρά μία αναγνώριση, δεν είναι καθόλου μία αλλαγή». Σύμφωνα με τον χάρτη του Wilber, οι θρησκείες αλήθειας του «πάντα/ήδη» αντιπροσωπεύουν την ακμή της πνευματικής διδασκαλίας.

Υπέρ και Κατά

Θα ήθελα να επισημάνω κάποιες κριτικές που έχουν διατυπωθεί για το Μάθημα. Η γλώσσα του είναι παραδοσιακά χριστιανική και πολλοί άνθρωποι μπορεί να το θεωρήσουν πρόβλημα στην αρχή. Οι αναφορές στον Θεό και στο Άγιο Πνεύμα μπορεί να είναι δύσκολες για κάποιους, και για πολλές γυναίκες είναι ενοχλητική η  αποκλειστική χρήση αρσενικών αντωνυμιών. Μερικοί άνθρωποι το μεταφράζουν (όπως τους ταιριάζει) για κάποιο διάστημα. Εγώ αρχικά άλλαξα την λέξη «σωτηρία» σε «φώτιση», τον «Χριστό» σε «Νου Βούδα» κλπ. Ορισμένες γυναίκες έχουν φτάσει να διαγράψουν το «Αυτός» και να το αντικαταστήσουν με το «Αυτή». Το Μάθημα είναι επίσης αντικρουστέο από την φονταμενταλιστική οπτική, ως προς το ότι διαφωνεί με κάποια σημεία της Βίβλου. Επιπλέον, το βάθος των ιδεών καθιστά ορισμένα τμήματα του Μαθήματος δύσκολο να κατανοηθούν ή φαίνεται να μην βγάζουν νόημα στην αρχή. Ωστόσο, οι περισσότεροι άνθρωποι αναφέρουν ότι καθώς συνεχίζουν να μελετούν το υλικό, η κατανόησή τους βαθαίνει και όλο και περισσότερες από τις ασαφείς πτυχές γίνονται κατανοητές. Μία στάση ανοιχτόμυαλης υπομονής μπορεί να είναι η καλύτερη προσέγγιση.

Όσον αφορά τα πλεονεκτήματά του, το Μάθημα είναι πολύ καλά δομημένο, όπως ήδη αναφέρθηκε, Πολλές θρησκείες επικεντρώνονται σε μία μόνο κατεύθυνση, όπως η υπηρεσία ή η καλλιέργεια της αγάπης. Το Μάθημα φαίνεται να είναι ιδιαίτερα επιδέξιο στην χρήση πολλαπλών προσεγγίσεων. Δεδομένου του πόσο νοητικά εξελιγμένο είναι, είναι εντυπωσιακό το πόσο ευρύ κοινό προσελκύει. Μέχρι σήμερα, έχει πουλήσει περισσότερα από τρία εκατομμύρια αντίτυπα[3], και η πληροφορία για το Μάθημα μεταδίδεται από στόμα σε στόμα, και απλώνεται σε ένα ευρύ φάσμα ανθρώπων από πτυχιούχους πανεπιστημίου έως άτομα με λίγη εκπαίδευση, και κάθε είδους προσωπικότητα. Μέχρι σήμερα έχει μεταφραστεί σε είκοσι επτά ξένες γλώσσες[4]. Σε μια πρόσφατη έρευνα, οι αναγνώστες του Common Boundary βαθμολόγησαν το Μάθημα ως το πιο επιδραστικό βιβλίο που είχαν διαβάσει.

Το Μάθημα είναι πνευματικά ικανοποιητικό, ψυχολογικά εξελιγμένο, θετικό και γεμάτο αγάπη. Ποτέ δεν κρίνει, ποτέ δεν καταδικάζει, ποτέ δεν επιτίθεται και συνεχώς μας οδηγεί πίσω στον εαυτό μας και στην αναγνώριση ότι, στα πιο θεμελιώδη επίπεδα, είμαστε πάντα/ήδη γεμάτοι αγάπη, χαρά, ελεύθεροι και θεϊκοί. Εν ολίγοις, μας λέει ότι είμαστε πάντα/ήδη όχι μόνο περισσότερο από ό,τι έχουμε ονειρευτεί, αλλά και περισσότερο από ό,τι μπορούμε να ονειρευτούμε. Τελικά, μας οδηγεί πέρα από όλα τα όνειρα, στον Εαυτό που μοιραζόμαστε, στον Χριστό Νου, στον Θεό και στην αναγνώριση ότι Αυτοί (Εμείς) είναι/είμαστε Ένα και ότι αυτή η Ενιαιότητα περιμένει την αναγνώρισή μας αυτή την στιγμή και κάθε στιγμή.

«Ας θυμηθώ ότι είμαι ένα με τον Θεό,

Ένα με όλους τους αδελφούς μου και τον Εαυτό μου

Σε αιώνια αγιότητα και ειρήνη.»

Μετάφραση: Χαριτίνη Χριστάκου

___________________

Ο Roger Walsh, M.D., Ph.D. αποφοίτησε από το Queensland University στην Αυστραλία με πτυχία στην ψυχολογία, την φυσιολογία, τις νευροεπιστήμες και την ιατρική, και στη συνέχεια πήγε στις Ηνωμένες Πολιτείες ως υπότροφος του προγράμματος Fulbright.

Σήμερα εργάζεται στο University of California at Irvine, όπου είναι καθηγητής ψυχιατρικής, φιλοσοφίας και ανθρωπολογίας, καθώς και καθηγητής στο πρόγραμμα θρησκευτικών σπουδών.

Το πρωτότυπο άρθρο θα το βρείτε στην ιστοσελίδα του Miracle Distribution Center, πατώντας πάνω στον σύνδεσμο.