Αξιολογώντας το ΕΜΣΘ

του Roger Walsh, M.D., Ph.D.

Το Ένα Μάθημα στα Θαύματα — τι περίεργο όνομα! Αλλά αν υπήρχε ποτέ περίπτωση να μην κρίνουμε ένα βιβλίο από το εξώφυλλό του, αυτή ίσως είναι η κατάλληλη περίπτωση. Διότι, παρά τον περίεργο τίτλο και προέλευσή του, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, από όλον τον κόσμο μελετούν το Μάθημα, βρίσκοντας ότι τους ταιριάζει πολύ, όχι μόνο ως προς την διάνοια αλλά και ως προς τις βαθύτερες πνευματικές τους επιθυμίες.

Πολλοί διακεκριμένοι στοχαστές – μεταξύ των οποίων ο Glen Olds, πρώην πρύτανης του Kent State University, o Willis Harman, πρώην καθηγητής Μηχανικής στο Stanford University, και ο Ken Wilber, ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους και μελετητές της θρησκείας παγκοσμίως- έχουν μιλήσει για το Μάθημα με εξαιρετικά θετικά λόγια και το έχουν συγκρίνει ευνοϊκά με τις μεγάλες στοχαστικές παραδόσεις του κόσμου.

Τι είναι λοιπόν το Ένα Μάθημα στα Θαύματα; Από μία οπτική, είναι απλώς ένα σύνολο βιβλίων με περίεργους τίτλους. Από άλλη οπτική, είναι μία πνευματική πρακτική που περιλαμβάνει ένα οργανωμένο σύστημα σκέψης και μία σειρά πρακτικών ασκήσεων που διατείνεται ότι προσφέρει ένα αποτελεσματικό και επαρκές μονοπάτι αφύπνισης.

Αυτός είναι ξεκάθαρα ένας τολμηρός ισχυρισμός! Για την ακρίβεια, ίσως να είναι ένας από τους πιο αξιοσημείωτους ισχυρισμούς που μπορεί κάποιος να κάνει: να ισχυριστεί ότι παρέχει μία πνευματική πρακτική ικανή να καθοδηγήσει τους ασκούμενους στον απώτατο στόχο της ζωής και των μεγάλων παγκόσμιων θρησκειών: τον στόχο της φώτισης, της απελευθέρωσης της μόκσα (moksha), του ου (wu), της φάνα (fana), της ρουά κοντές (ruah-qodesh), της εξιλέωσης, του σατόρι (satori) ή της σωτηρίας.

Αξιολογώντας το Μάθημα

Αυτό θέτει ένα προφανές ερώτημα: πώς μπορούμε να αξιολογήσουμε αυτόν τον ισχυρισμό; Ο ευκολότερος τρόπος θα ήταν απλώς να ρωτήσουμε τους ασκούμενους. Όμως, αυτή δεν είναι μία καθόλου έγκυρη ή αξιόπιστη μέθοδος. Εξάλλου, μια ματιά σε οποιαδήποτε εφημερίδα ή βιβλίο ιστορίας κάνει οδυνηρά ξεκάθαρο το γεγονός ότι δεν υπάρχει σχεδόν καμία φιλοσοφική ανοησία ή πνευματική βλακεία που να μην ελκύει κάποιους ανθρώπους, και μερικές φορές μεγάλους αριθμούς ανθρώπων.

Πώς μπορούμε λοιπόν να αξιολογήσουμε με ακρίβεια την αξία του Μαθήματος και την εγκυρότητα, αυθεντικότητα και αποτελεσματικότητά του, την νομιμότητα και τις ευθύνες του; Αυτές είναι ερωτήσεις που πιθανότατα θα απασχολούν τους επαγγελματίες, τους μελετητές και τους ερευνητές για δεκαετίες. Τι γίνεται όμως με όλους εκείνους από μας που θα θέλαμε να έχουμε κάποιες απαντήσεις, έστω προκαταρκτικές και προσωρινές, τώρα;

Ένας τρόπος είναι να συγκρίνουμε τις πρακτικές και το σύστημα σκέψης του Μαθήματος με εκείνα των μεγάλων μακραίωνων πνευματικών παραδόσεων, και ειδικά με τον κοινό πυρήνα πρακτικών και σοφίας τους. Για παράδειγμα, κοιτώντας τις πρακτικές του Μαθήματος, μπορεί να αναρωτηθούμε «σε ποιο βαθμό αυτές περιλαμβάνουν τις κεντρικές και ουσιώδεις πρακτικές που είναι κοινές στις μεγάλες πνευματικές παραδόσεις του κόσμου;»

Φαίνεται ότι υπάρχουν επτά πρακτικές που κάθε μεγάλη θρησκευτική παράδοση του κόσμου θεωρεί ότι είναι κεντρικές και ουσιώδεις για όποιον θα ήθελε να αφυπνιστεί στην πραγματική του φύση και το ύψιστο δυναμικό του. Αυτές οι πρακτικές είναι[1]:

1. Ανακατεύθυνση των κινήτρων του ατόμου μακριά από εγωκεντρικές υλικές επιθυμίες προς αλτρουιστικούς, υπερπροσωπικούς και υπερβατικούς στόχους.
2. Μεταμόρφωση των συναισθημάτων. Αυτό περιλαμβάνει δύο μέρη: την μείωση των οδυνηρών, καταστροφικών συναισθημάτων όπως ο φόβος, το μίσος, και η ζήλια, και την καλλιέργεια θετικών, ευεργετικών συναισθημάτων όπως η αγάπη, η συμπόνια και η χαρά.
3. Καλλιέργεια ενός ηθικού τρόπου ζωής.
4. Ηρεμία και συγκέντρωση του νου.
5. Εκλέπτυνση της επίγνωσης και ανάπτυξη ιερής όρασης.
6. Καλλιέργεια της σοφίας.
7. Προσφορά υπηρεσίας και γενναιοδωρία.

Ένα απλό κριτήριο αξιολόγησης για μία παράδοση μπορεί, επομένως, να είναι ο αριθμός πρακτικών που περιλαμβάνει. Για παράδειγμα, στην αρχική του μορφή, ο Κομφουκιανισμός προσέφερε μια θαυμάσια διδασκαλία που έδινε έμφαση στην ηθική, την σοφία και την υπηρεσία. Όμως στερούνταν άλλων πρακτικών, όπως πρακτικών για συγκέντρωση και ηρεμία του νου, και ενώ αποτελούσε έναν πολύ αξιόλογο τρόπο ζωής, δεν είχε ακόμη μία πλήρως αποτελεσματική πνευματική άσκηση. Αιώνες αργότερα, όταν συγχωνεύθηκε με τον Ταοϊσμό και τον Βουδισμό για να δημιουργήσει τον νεο-Κομφουκιανισμό, δημιουργήθηκε μια ολοκληρωμένη και αυθεντική πνευματική παράδοση τεράστιας αξίας και επιρροής.

Πώς τα πάει λοιπόν το Ένα Μάθημα στα Θαύματα σε σχέση με αυτές τις επτά πρακτικές; Με λίγα λόγια, φαίνεται να τις ενσωματώνει όλες:

1. Δίνει μεγάλη έμφαση στα κίνητρα. Για την ακρίβεια, αναφέρει ότι η πρώτη και σημαντικότερη πρόκληση ενός δασκάλου είναι να εμπνεύσει μια ανακατεύθυνση των κινήτρων. Τονίζει την σημασία της μείωσης της εγωκεντρικής επιθυμίας και της αποστροφής, καθώς και την ανακατεύθυνση των επιθυμιών μακριά από τα «παιχνίδια και τα μπιχλιμπίδια του κόσμου» προς πιο υγιείς πνευματικούς στόχους. Προτείνει να το κάνουμε αυτό, τόσο για το δικό μας όφελος όσο και για το όφελος των άλλων.
2. Η συναισθηματική μεταμόρφωση βρίσκεται στο επίκεντρο του Μαθήματος. Περιέχει αμείλικτες κριτικές για τους κινδύνους που παραμονεύουν σε συναισθήματα όπως ο φόβος, η ενοχή και ο θυμός, και προτείνει πολλές ασκήσεις για την απελευθέρωσή τους, ενώ επίσης περιλαμβάνει πληθώρα ασκήσεων για την καλλιέργεια της αγάπης, της χαράς και της συμπόνιας.
3. Επίσης τα πάει καλά στο πεδίο της ηθικής. Τονίζει ότι κάθε συμπεριφορά, και μάλιστα κάθε σκέψη, πρέπει να απομακρύνεται από τον εγωκεντρισμό και την επίθεση και να στρέφεται προς την αγάπη και την υπηρεσία προς τον πλησίον ως Εαυτόν. Σίγουρα το Μάθημα θα συμφωνούσε με τον ισχυρισμό ότι «Το θεμέλιο… κάθε αυθεντικής πνευματικότητας είναι μια παγκόσμια ηθική»[2].
4. Το Μάθημα αναγνωρίζει την σημασία που έχει η καλλιέργεια της συγκέντρωσης και της ηρεμίας. Περιγράφει μια οδυνηρή εικόνα της συνήθως ταραγμένης κατάστασης του νου μας και αναφέρει ότι «ένας ήσυχος νους δεν είναι ένα μικρό δώρο». Ένας από τους κεντρικούς του στόχους είναι η πραγμάτωση της «ειρήνης του Θεού», η οποία, σύμφωνα με τον Άγιο Παύλο και το Μάθημα, «υπερβαίνει κάθε κατανόηση[3]». Ένα από τα κεντρικά του μαθήματα, και για κάποιους ανθρώπους το πιο συγκινησιακό, δηλώνει: «Θέλω την ειρήνη του Θεού».
5. Το Μάθημα ξεκάθαρα τονίζει την σημασία της εκλέπτυνσης της αντίληψης. Μάλιστα αναφέρει ότι αυτή η εκλέπτυνση μπορεί να φτάσει σε αξιοσημείωτα επίπεδα, στα οποία εμείς και οι άλλοι γινόμαστε αντιληπτοί ως Χριστός και τα παιδιά του Θεού, και ο κόσμος αναγνωρίζεται ως ένα σχολείο για την αφύπνισή μας. Το Μάθημα περιγράφει αυτή την υπερβατική όραση ως «βλέποντας με τα μάτια του Χριστού» ή ως «όραση», και αυτή η όραση έχει προφανείς αναλογίες με το «μάτι της ψυχής» του Πλάτωνα, το «μάτι του Ταό» του Ταοϊσμού, το «μάτι της καρδιάς» του Σουφισμού, και την «καθαρή αντίληψη» του Θιβετιανού Βουδισμού[4].
6. «Απόκτησε σοφία, απόκτησε διορατικότητα, μην ξεχνάς», προτρέπει η εβραϊκή Τορά (Παροιμίες, 4:5). Μπορούμε να ορίσουμε την σοφία ως βαθιά κατανόηση και πρακτική δεξιότητα ώστε να ανταποκρινόμαστε στις κύριες υπαρξιακές απειλές της ζωής. Το Μάθημα στοχεύει πολύ ρητά στην καλλιέργεια της σοφίας και διερευνά όλες τις σημαντικές υπαρξιακές προκλήσεις, όπως το νόημα και ο σκοπός, η ασθένεια και ο πόνος, η μοναξιά και ο θάνατος.

Συνιστά να τα κοιτάξουμε καταρχάς με ακλόνητη αποφασιστικότητα και να δούμε το μέγεθος του πόνου που προκαλούν, μια σύσταση που θα μπορούσε να δώσει οποιοσδήποτε καλός ψυχοθεραπευτής. Στη συνέχεια, όμως, προχωρά σε μια δεύτερη, συγκεκριμένα πνευματική σύσταση.

Προτείνει ότι η βέλτιστη στρατηγική είναι να αφυπνιστούμε από την ταυτότητα που είναι βασισμένη στο εγώ, που υποφέρει, και να στραφούμε προς τον υπερβατικό Εαυτό ο οποίος παρατηρεί, αλλά δεν ταυτίζεται ούτε επηρεάζεται από αυτόν τον πόνο. Εδώ, όπως και σε πολλά άλλα σημεία, το Μάθημα προσφέρει καλή ψυχολογία, αλλά επίσης πάει πολύ πέρα από την ψυχολογία.

7. Το τελευταίο, και κατά κάποιον τρόπο κορυφαίο στοιχείο των επτά πρακτικών είναι η προώθηση της υπηρεσίας και της γενναιοδωρίας. «Οι καλύτεροι άνθρωποι ανάμεσά σας», δίδαξε ο Μωάμεθ, «είναι εκείνοι που προσφέρουν καλοσύνη στους άλλους»[5]. Αυτό αποτελεί σαφέστατα ένα από τα δυνατά σημεία του Μαθήματος. Τονίζει επανειλημμένα ότι οι πνευματικές πρακτικές δεν γίνονται μόνο για εμάς τους ίδιους, γιατί στην πραγματικότητα δεν είμαστε μόνοι, ούτε καν ξεχωριστοί. Στην πραγματικότητα, η προσπάθεια να ακολουθήσουμε το Μάθημα μόνο για το δικό μας όφελος σημαίνει ότι υιοθετούμε και ενισχύουμε την ψευδαίσθηση του διαχωρισμού.

Το Μάθημα τονίζει αντίθετα ότι η υπηρεσία είναι τόσο ένα μέσο, όσο και μία εκδήλωση της αφύπνισης και της αναγνώρισης της αληθινής μας ταυτότητας. Πράγματι, προχωρά ακόμη πιο πέρα, και προτείνει να έχουμε στόχο την πρακτική εξάσκηση και την αφύπνιση προς όφελος όλων. Οι μελετητές της συγκριτικής θρησκειολογίας θα το αναγνωρίσουν αυτό ως μία σύγχρονη επαναδιατύπωση του βουδιστικού ιδανικού του Μποντισάτβα. Αυτό μπορεί κάλλιστα να είναι το υψηλότερο ιδανικό που έχει συλλάβει ποτέ ο ανθρώπινος νους. Γιατί ποιος στόχος, ποια φιλοδοξία θα μπορούσε να είναι πιο αλτρουιστική, πιο περιεκτική και πιο ευγενής από το να επιδιώκουμε την αυτοπραγμάτωση και την αφύπνισή μας, προκειμένου να υπηρετήσουμε με τον βέλτιστο τρόπο την αφύπνιση και την ευημερία όλων; Ενώ το «Μάθημα» μοιράζεται αυτό το ιδανικό του Μποντισάτβα με τον Βουδισμό, προσφέρει επίσης μοναδικές οπτικές και πρακτικές για την υλοποίησή του. Συγκεκριμένα, εστιάζει κυρίως στην θεραπεία και την βελτιστοποίηση των σχέσεών μας, με στόχο να αγαπάμε πραγματικά τους άλλους όπως αγαπάμε τον εαυτό μας. Αυτή η έμφαση στη μεταμόρφωση των σχέσεών μας με τους συνανθρώπους μας, καθώς και οι πολλές πρακτικές που προσφέρει για να το επιτύχουμε αυτό, δεν έχουν όμοιό τους σε καμία άλλη πνευματική παράδοση και πιθανώς αποτελούν σημαντικό παράγοντα της ευρείας απήχησής του.

Το Ένα Μάθημα στα Θαύματα φαίνεται να στοχεύει στους υψηλότερους πνευματικούς στόχους και να περιλαμβάνει και τις επτά κεντρικές και ουσιώδεις πρακτικές για την επίτευξή τους. Εντούτοις αυτό εγείρει περαιτέρω ερωτήματα: πόσο αποτελεσματικό είναι στο να βοηθά τους ανθρώπους να πραγματώσουν αυτούς τους στόχους; Σε πόσους ανθρώπους έχει απήχηση, και πόσο γρήγορα και πλήρως τούς μεταμορφώνει; Και πώς συγκρίνεται με άλλες πνευματικές παραδόσεις ως προς αυτά τα κριτήρια; Μέχρι στιγμής δεν έχουμε αξιόπιστα στοιχεία, παρά μόνο μαρτυρίες, για να απαντήσουμε σε αυτά τα κρίσιμα ερωτήματα. Εδώ υπάρχει ένα γόνιμο πεδίο για τους μελλοντικούς ερευνητές.

Πόσο εξελιγμένο είναι το Ένα Μάθημα στα Θαύματα;

Το να ρίχνεις μια ματιά στο τμήμα θρησκείας και πνευματικότητας κάποιου βιβλιοπωλείου μπορεί να είναι μία ενοχλητική εμπειρία. Τόσα πολλά δημοφιλή βιβλία προσφέρουν απλοϊκά συστήματα σκέψης, «πρακτικές» που δεν περιλαμβάνουν καμία πειθαρχία, και ελάχιστα στοιχεία αυθεντικών ασκήσεων. Η επιπολαιότητα πουλάει.

Ισχύει αυτό και για το Ένα Μάθημα στα Θαύματα; Μήπως αυτός είναι ο λόγος που είναι τόσο δημοφιλές; Εδώ η απάντηση φαίνεται ξεκάθαρη, και είναι ένα κατηγορηματικό «Όχι». Όχι, οι πρακτικές που προσφέρει δεν είναι καθόλου μικρών απαιτήσεων. Στην πραγματικότητα, όπως περιεγράφηκε νωρίτερα, είναι συστηματικές, αυστηρές και περιλαμβάνουν και τις επτά κύριες πρακτικές.

Το σύστημα σκέψης του Μαθήματος είναι κάθε άλλο παρά επιφανειακό. Ως προς το περιεχόμενο, αποτελεί μια επαναδιατύπωση της φιλοσοφίας αιώνων, ή αυτού που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «sophia commonalis» (σοφία κοινή) — τον κοινό πυρήνα σοφίας και φιλοσοφίας που βρίσκεται στην καρδιά των μεγάλων θρησκειών του κόσμου. Επιπλέον, προσφέρει μια εκδοχή αυτού που ο Ken Wilber αποκαλεί «psychologia perennis» (ψυχολογία αιώνων) — την κοινή στοχαστική κατανόηση της φύσης και των λειτουργιών του νου[6].

Το «Μάθημα» δεν προσφέρει απλώς μια εκδοχή της φιλοσοφίας αιώνων και της ψυχολογίας αιώνων, αλλά μία εξαιρετικά εξελιγμένη εκδοχή τους.

Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την αναφορά του «Μαθήματος» στην συγχώρεση σαν ένα χρήσιμο παράδειγμα, καθώς η συγχώρεση είναι πιθανώς η πρακτική στην οποία το Μάθημα δίνει την μεγαλύτερη έμφαση. Έχοντας αφιερώσει περίπου 30 χρόνια στην έρευνα των θρησκευτικών και πνευματικών παραδόσεων του κόσμου, μπορώ να πω ότι δεν βρήκα τίποτα που να αντιστοιχεί στο επίπεδο της ανάλυσης του Μαθήματος σχετικά με την αξία της συγχώρεσης και τους μηχανισμούς που την διέπουν. Κάθε παράδοση έχει τα δικά της πλεονεκτήματα, και ένα τέτοιο πλεονέκτημα για το Μάθημα είναι η εξελιγμένη κατανόηση της συγχώρεσης και οι πολλές πρακτικές για την καλλιέργειά της.

Κίνδυνοι, παγίδες και αιρέσεις

Μία ερώτηση ενδεχομένως επώδυνη που πρέπει να τεθεί για κάθε πνευματική παράδοση, είναι: «Σε ποιο βαθμό είναι επιρρεπής σε κακή χρήση;» Άλλωστε, δεν υπάρχει ιδανικό τόσο υψηλό, παράδοση τόσο σεβαστή, κείμενο τόσο υπερβατικό, που να μην μπορεί να γίνει κακή χρήση του από κάποιον[7]. Πόσο πιθανό είναι να γίνει κακή χρήση σε σχέση με το «Μάθημα»; Για παράδειγμα, είναι το «Μάθημα» μία αίρεση, ή θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μία τέτοια;

Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, πρέπει πρώτα να δούμε τι ακριβώς είναι μια αίρεση. Μια αίρεση είναι μια οργάνωση που έχει μέλη, η οποία διαθέτει μια ιεραρχική, αυταρχική δομή εξουσίας, που τοποθετεί την εξουσία έξω από το άτομο, στον ηγέτη ή σε πρόσωπα εξουσίας. Συνήθως θεωρεί τα μέλη της μοναδικά ξεχωριστά και ανώτερα από τους άλλους ανθρώπους. Επιβάλλει αυστηρή τήρηση του συστήματος πεποιθήσεών της και των κανόνων συμπεριφοράς, περιορίζει κάθε αμφισβήτηση αυτών των πεποιθήσεων και κανόνων, και συχνά περιορίζει την πρόσβαση σε αντίθετες απόψεις και πεποιθήσεις. Τέλος, είναι εύκολο να μπει κανείς και δύσκολο να βγει.

Το Ένα Μάθημα στα Θαύματα είναι σχεδόν το ακριβώς αντίθετο. Δεν υπάρχει οργανισμός στον οποίο να προσχωρήσει κάποιος, ούτε ιεραρχία εξουσίας. Δεν υπάρχει καμία εξωτερική εξουσία στην οποία να υπακούσει κανείς· για την ακρίβεια, αναφέρει ότι η ανώτατη εξουσία βρίσκεται μέσα μας. Δεν υπάρχουν περιορισμοί στις ερωτήσεις ή στην πρόσβαση σε άλλες απόψεις, δεν υπάρχουν μέθοδοι επιβολής, και θεωρεί όλους τους ανθρώπους — τους ασκούμενους στο Μάθημα και τους άλλους — ως ίσα παιδιά του Θεού. Τέλος, είναι εξαιρετικά εύκολο να αποχωρήσει κανείς: το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να κλείσει το βιβλίο. Όποιος πιστεύει ότι το Μάθημα είναι μια αίρεση, πιθανότατα γνωρίζει ελάχιστα είτε για το Μάθημα είτε για τις αιρέσεις, ή και για τα δύο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Μάθημα δεν θα μπορούσε ποτέ να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά από αιρετικές ομάδες, αλλά σημαίνει ότι στο ίδιο το Μάθημα υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να στηρίζουν μία τέτοια κατάχρηση. Παρόμοια, το Μάθημα φαίνεται να τα πηγαίνει καλά στα πιο τυπικά κριτήρια αξιολόγησης της υγείας και της παθολογίας για πνευματικές παραδόσεις, όπως η Τυπολογία του Anthony ή το μοντέλο φάσματος του Ken Wilber[8] Ως εκ τούτου, το Μάθημα φαίνεται να αποτελεί ένα αναζωογονητικά ασφαλές και χαμηλού κινδύνου μονοπάτι.

Περίληψη

Εξετάζοντας όλα αυτά τα ζητήματα, σε ποια συμπεράσματα μπορούμε να καταλήξουμε; Στο Ένα Μάθημα στα Θαύματα έχουμε μια νέα πνευματική πρακτική που χρησιμοποιεί χριστιανική γλώσσα για να εκφράσει την φιλοσοφία αιώνων, την ψυχολογία αιώνων και τις πρακτικές αιώνων με έναν εντυπωσιακά συστηματικό, εξελιγμένο και ελκυστικό τρόπο. Απευθύνεται σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων, χωρίς όμως να υποβαθμίζει το μήνυμά του ή τις πρακτικές του. Για την ακρίβεια, προσφέρει τόσο ένα εξαιρετικά εξελιγμένο σύστημα σκέψης, όσο και μία εξαιρετικά πρακτική σειρά ασκήσεων. Μπορεί να μην συμφωνείτε με το Μάθημα και μπορεί να μην αποφασίσετε ότι αυτός είναι ο δικός σας δρόμος. Ωστόσο, το βάρος των αποδείξεων δείχνει ότι είναι ένα εξαιρετικά εντυπωσιακό κείμενο και ένα αποτελεσματικό μονοπάτι που αξίζει σοβαρή προσοχή από τους ασκούμενους και τους μελετητές, και ότι πολλοί άνθρωποι σε όλον τον κόσμο που το ακολουθούν πιθανώς ωφελούν τόσο τους εαυτούς τους όσο και τους άλλους.

Μετάφραση: Χαριτίνη Χριστάκου

____________________________

Ο Roger Walsh, M.D., Ph.D. αποφοίτησε από το Queensland University στην Αυστραλία με πτυχία στην ψυχολογία, την φυσιολογία, τις νευροεπιστήμες και την ιατρική, και στη συνέχεια πήγε στις Ηνωμένες Πολιτείες ως υπότροφος του προγράμματος Fulbright. Σήμερα εργάζεται στο University of California at Irvine, όπου είναι καθηγητής ψυχιατρικής, φιλοσοφίας και ανθρωπολογίας, καθώς και καθηγητής στο πρόγραμμα θρησκευτικών σπουδών.

Το πρωτότυπο άρθρο θα το βρείτε στην ιστοσελίδα του Miracle Distribution Center, πατώντας πάνω στον σύνδεσμο.
© 1996-2026 Miracle Distribution Center